آپلو (سفينه)
از دير باز انسان آرزوي رفتن به فضاي بيكران را در سر خود ميپروراند. با پيشرفت علم و توسعهي راكتهاي سوخت مايع در قرن بيستم، توانست اولين ساختهي دست خود،«اسپوتنيك 1» را در سال 1957م. در مدار قرار دهد. اسپوتنيك 1 حدود 84 كيلوگرم وزن داشت و در مدار پاييني حركت ميكرد، امّا در زمان خود انقلابي محسوب ميشد.
اسپوتنيك1
به اين ترتيب بود كه مسابقهي رفتن به فضا، با هدف فرستادن نخستين انسان به فضا، بين آمريكا و شوروي سابق شروع شد. شوروي در 12 آوريل 1961م. با فرستادن يوري گاگارين به فضا توانست اين مسابقه را ببرد، امّا رئيس جمهور وقت آمريكا، براي عقب نماندن از اين وادي، اقدام به ايراد سخنراني دربارهي انسان بر روي كرهي ماه نمود. با اين كار، موج جديدي از تحولات علوم فضايي ايجاد شد و تمام سرمايهگذاريها بر سامانههاي پرتاب، براي رسيدن به ماه انجام مييافت. صرف هزينههاي گزاف براي اجراي اين پروژه در حدّي بود كه بسياري از كارشناسها، اين عامل را يكي از مهمترين عوامل در فروپاشي شوروي ميدانند.
پروژهي آپولو يك مجموعه از مأموريتهاي فضانوردي بود كه توسط مؤسسهي ناساي ايالت متحدهي امريكا با استفاده از فضاپيماي آپولو و پرتابگري عظيم در طول سالهاي 1961-1975م. انجام شد. آرزوي دستيابي انسان به كرهي ماه، توسط يك آمريكايي در اواخر دهه 1960 تحقق يافت. اين هدف توسط آپولو 2 در جولاي 1969م. به وقوع پيوست.
پروژه در اوايل دههي 70 نيز ادامه يافت تا يافتههاي جزئي در اكتشافات علمي ماه را در شش نشست موفق بر ماه، دنبال كند. بعداً امريكا و جماهير شوروي سابق در برنامهي آزمايشگاه فضايي، با استفاده از تجهيزاتي كه منحصراٌ براي آپولو ساخته شده بود، متحد شدند. با وجود اين موفقيتها، شكستهاي عمدهي بسياري وجود داشت.
از مهمترين و قابل توجهترين آنها ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
1. مرگ فضانوردان راجر چفي، اِد وايت، ويرجيل گريسون(Virgil Grissom، Ed White و Roger Chaffee) در آپولو 1
تصوير خدمه آپولو 1
2. انفجار مخزن و آتش گرفتن آپولو 13 كه منجر به كشته شدن 3 فضانورد ديگر شد.
3. آزاد شدن گازهاي سمي در راهرو فضاپيماي آپولو سايوز ( Soyuz) كه 3 كشتهي ديگر داشت.
با انتخاب كرهي ماه به عنوان هدفي براي فرود انسان و دستيابي به آرزوهاي ديرينه، مشكلات متعددي پيشروي طراحان اين مأموريت و مهندسان هوافضا قرار گرفت. كاهش خطرات احتمالي براي سرنشينهاي آپولو، كاهش هزينههاي پروژه، نياز به فناوري پيشرفته و مهارتهاي فضانوردي، از جملهي اين مشكلات بودند. به اين ترتيب چهار مأموريت، براي رسيدن به ماه پيشنهاد شد؛
طرح اوليهي آپولو براي مأموريت پرواز مستقيم به ماه
پرواز مستقيم: در اين طرح، سفينهي فضايي، مستقيم به سمت ماه شتاب ميگيرد و روي آن فرود ميآيد. پس از انجام مأموريت روي سطح ماه، دوباره به صورت مستقيم به كرهي زمين باز ميگردد.
چرخش در مدار: سه طرح ديگر براي رسيدن به ماه با يك مفهوم همراه بود. سفينه به بيرون از مدار زمين پرتاب ميشود و در يك مدار با ارتفاع كم قرار ميگيرد. اين كار در مقايسه با نوع اول (پرواز مستقيم) به نيروي بسيار كمتري نياز دارد. سپس در زمانهايي كه سفينه به دورترين فاصلهي خود از مدار خود ميرسد، با اعمال نيرويي اندك، مدار خود را از زمين دورتر ميكند تا سرانجام به مدار ماه ميرسد.
محلهاي فرود سفينههاي مختلف روي ماه
- اين گامي کوچک براي يک مرد و جهشي بزرگ براي بشر است.
اين پيغامي است که براي نخستين بار از ماه نشين آپولو 11،توسط نيل آرم استرانگ (Neil Armstrong) هنگام گام نهادن روي سطح ماه، به زمين ارسال شد.
آپولو ۱۱ نام فضاپيمايي است که توسط ايالات متحدهي آمريکا به کرهي ماه فرستاده شد و سه نفر فضانورد به نامهاي نيل آرمسترانگ، ادوين الدرين و مايکل کانرز روي کرهي ماه پياده شدند.
مأموريت آپولو 11:
آپولو 11 اولين مأموريت انسان، روي کرهي ماه بود. اولين انسانهاي زمين که توانستند پاي خود را بر کرهي ماه بگذارند، عبارت بودند از نيل آرمسترانگ و باز آلدرين (Neil Armstrong, Buzz Aldrin) که توانستند در 20 جولاي 1969م. بر کرهي ماه فرود بيايند و روي آن قدم بزنند. با اين مأموريت، راه براي فتح کرهي ماه توسط ساير سفينه ها باز شد.
آپولو 11 در ساعت 13:32:00 شانزدهم جولاي 1969م. از پايگاه کيپ کندي (Cape Kennedy) به فضا پرتاب شد. چهار روز بعد در ساعت 20:17:40 سفينه بر روي ماه نشست. اما به محض آنکه آپولو 11 روي سطح ماه فرود آمد، قبل از همه چيز، فضانوردها سفينه را آمادهي ترک ماه کردند زيرا براي آنها مشخص نبود که چه اتفاقي ممکن بود در آنجا رخ بدهد.
بامداد فرداي آنروز، يعني 21 جولاي، در ساعت 02:56:15 ، آرمسترانگ بعنوان فرماندهي تيم، اولين کسي بود که از سفينه پياده شد و بلافاصله به ضبط تصاوير پياده شدن خود - درواقع جاي پايش - در ماه مشغول شد. پس از آن آلدرين قدم به ماه گذاشت و آن دو مقداري از خاک و سنگهاي موجود در سطح ماه (حدود 22 کيلوگرم) را به عنوان نمونه، براي آوردن به زمين برداشتند.
جداشدن ايگل (eagle ) براي فرود روي سطح ماه
شکل بالا، صحنهي جداشدن قسمت فرمان (Command) آپولو11 به نام ايگل(Eagle) است که آرامسترانگ و آلدرين در آن بودند. ميشل کالينز كه مسئوليت خلباني قسمت فرمان را بهعهده داشت روي ماه پياده نشد. به علت عدم شناخت و محدوديتهايي که داشتند، همان روز ساعت 17:54:01 از سطح ماه به سمت زمين برگشتند. فضانوردها در مجموع حدود 21 ساعت و نيم روي سطح ماه بودند. آزمايشهايي که بعداً روي نمونهي سنگهاي آورده شده انجام شد، نشان داد که اين سنگها عمري بيش از 7/3 بيليون سال زميني دارند.
زمين از ديد ماه (تصويري كه توسط آپولو11 ارسال شد)
فضانوردان علاوه بر جمع آوري خاک و سنگ از سطح کرهي ماه، آزمايشهايي را نيز انجام دادند که از مهمترين آنها مي توان به موارد زير اشاره کرد:
• آزمايشهاي مقاومت مصالح، براي شناخت بيشتر خصوصيات فيزيکي مواد سطح کرهي ماه
• جمع آوري مقداري از بادهايي که در سطح ماه مي وزد، براي آزمايش در زمين
• آزمايشهاي زلزله نگاري براي بررسي اعماق سطح کره ماه
• تعيين فاصلهي ميان ماه و زمين با کمک ليزر
• آزمايشهايي روي گرد و غبار سطح ماه
به اين ترتيب بود كه گامي بزرگ براي تحقق آرزوهاي انسان برداشته شد. گام بعدي، رفتن به سيارهي مريخ است. ما اميدواريم كه در دههي بعد شاهد فرود انسان به اين سياره باشيم.